Mối tương quan giữa vàng và lạm phát không phải thuận chiều tuyệt đối mà vai trò phòng hộ lạm phát của vàng chỉ thực sự bùng nổ và phát huy tác dụng hiệu quả trong môi trường lãi suất thực thấp.
Mối quan hệ phức tạp giữa thị trường vàng và lạm phát
Trong phân tích thị trường vàng toàn cầu, vai trò của vàng như một công cụ phòng vệ lạm phát thường bị hiểu nhầm là một mối quan hệ thuận chiều đơn giản, nhưng thực tế, bản chất của mối quan hệ này phức tạp hơn nhiều. Việc vàng phòng hộ tốt hay kém trước lạm phát phụ thuộc vào nhiều biến số khác nhau bởi bản thân lạm phát cũng bị ảnh hưởng bởi rất nhiều yếu tố.
Vàng về cơ bản là một loại tài sản lưu giữ giá trị không sinh lãi, đóng vai trò như một thước đo đối trọng với sự xói mòn sức mua của tiền pháp định. Khi lạm phát hoặc kỳ vọng lạm phát tăng cao, giá trị nội tại của vàng thường được củng cố bởi nguồn cung hữu hạn, khiến nó trở thành điểm đến ưu tiên để bảo toàn vốn.
Tuy nhiên, hiệu quả phòng vệ của vàng trước lạm phát chỉ thực sự đạt đỉnh trong môi trường lãi suất thực âm, tức là khi tốc độ tăng của lạm phát vượt xa lãi suất danh nghĩa mà Cục Dự trữ liên bang Mỹ - Fed hay các ngân hàng trung ương ấn định. Trong bối cảnh đó, việc nắm giữ vàng trở nên hấp dẫn vì chi phí cơ hội của nó biến mất, khi mà tiền gửi ngân hàng hoặc trái phiếu chính phủ không còn đủ sức bù đắp cho sự mất giá của đồng tiền.
Từ cú sốc Volcker đến đỉnh điểm lạm phát năm 2022
Lịch sử tài chính là minh chứng đanh thép nhất cho cách mà thị trường vàng toàn cầu phản ứng với lạm phát. Cùng tìm hiểu 2 giai đoạn điển hình tại Mỹ, khi mà lạm phát lập đỉnh, trở thành bóng ma ám ảnh toàn bộ thị trường tài chính để xem giá vàng đã có diễn biến như thế nào.
Cú sốc Volcker (cuối thập niên 1970 - đầu thập niên 1980) không đơn thuần là việc tăng lãi suất, mà là một cuộc "phẫu thuật không gây mê" để cứu vãn sự tồn vong của đồng USD. Trong bối cảnh lạm phát phi mã đạt đỉnh gần 15% vào năm 1980, Paul Volcker - Chủ tịch Fed khi đó đã thực hiện một bước đi tàn khốc: thay đổi mục tiêu điều hành từ kiểm soát lãi suất sang kiểm soát cung tiền.
Bằng cách thắt chặt lượng tiền lưu thông, ông đã đẩy lãi suất quỹ liên bang lên mức không tưởng là 20% vào năm 1981. Hành động này trực tiếp bóp nghẹt tổng cầu, chấp nhận đánh đổi bằng một cuộc suy thoái sâu và tỷ lệ thất nghiệp vượt ngưỡng 10% để bẻ gãy tâm lý kỳ vọng lạm phát của công chúng. Giá vàng đã tăng phi mã, từ khoảng 150 USD/oz vào cuối năm 1977 lên tới đỉnh cao 850 USD/oz vào đầu năm 1980.
Gần đây nhất, năm 2022 lại là một ví dụ điển hình cho mối quan hệ giữa lạm phát và giá vàng. Khi lạm phát Mỹ chạm mức 9.1%, mức cao nhất trong vòng 40 năm, nhiều kẻ mơ mộng đã tin vào một đợt bùng nổ của vàng. Nhưng thực tế thì sao? Vàng chịu áp lực nặng nề và giảm sâu dưới ngưỡng 1.700 USD/ounce vào giữa năm do Fed tăng lãi suất với tốc độ chưa từng thấy, khiến đồng USD mạnh lên và lãi suất thực tăng vọt.
Năm 2022 đánh dấu thời điểm lạm phát tại Mỹ lập đỉnh 40 năm ở mức 9.1% (tháng 6/2022), buộc Chủ tịch Fed Jerome Powell phải từ bỏ luận điểm "lạm phát tạm thời" để bước vào một chu kỳ thắt chặt tiền tệ quyết liệt nhất kể từ thời Paul Volcker. Điểm tương đồng rõ nét nhất chính là sự quyết liệt của FED: chỉ trong vòng chưa đầy một năm, lãi suất đã được kéo từ mức gần 0% lên trên 4%, bao gồm chuỗi 4 lần tăng liên tiếp 0.75 điểm phần trăm, đưa lãi suất thực tăng nhanh chóng chỉ trong 1 thời gian ngắn.
Đầu năm 2022, khi xung đột địa chính trị bùng nổ, vàng đã vọt lên trên 2,000 USD/oz nhờ vai trò tài sản trú ẩn. Tuy nhiên, tương tự như kịch bản thời Volcker, khi FED bắt đầu "lên nòng" lãi suất và đồng USD mạnh lên kỷ lục (DXY vượt 114), vàng đã mất đi sức hấp dẫn và rơi xuống vùng 1,600 USD/oz vào cuối năm.
Cần đánh giá yếu tố lạm phát như thế nào khi đầu tư vàng?
Trái ngược với niềm tin phổ biến, lạm phát cao không phải lúc nào cũng là động lực thúc đẩy giá vàng tăng trưởng, đặc biệt là khi các cơ quan quản lý tiền tệ như Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) áp dụng lập trường "diều hâu". Nếu Fed hoặc các Ngân hàng trung ương khác quyết liệt tăng lãi suất để kìm chế giá cả, đẩy lãi suất thực lên mức dương và hấp dẫn, vàng sẽ ngay lập tức đối mặt với áp lực giảm giá mạnh mẽ.
Ngay khi tín hiệu "diều hâu" được phát đi, thị trường sẽ lập tức định giá lại kỳ vọng: lạm phát trong tương lai nhiều khả năng sẽ hạ nhiệt, đồng thời chi phí cơ hội cho việc nắm giữ vàng – một tài sản vốn dĩ không đẻ ra cổ tức hay lãi suất sẽ tăng vọt. Lúc này, vàng không còn là "hầm trú ẩn" lý tưởng nữa mà trở thành một gánh nặng về vốn. Dòng tiền thông minh sẽ tháo chạy khỏi kim loại quý để lao vào trái phiếu Chính phủ hoặc các khoản tiền gửi có lãi suất thực dương cao ngất ngưởng.
Ở chiều còn lại, khi lạm phát giảm không phải nhờ kiểm soát chính sách mà do cầu suy yếu, rủi ro suy thoái hoặc gánh nặng nợ buộc ngân hàng trung ương phải nới lỏng, lãi suất thực sẽ giảm nhanh và vàng lại bước vào chu kỳ tăng. Vì vậy, khi phân tích vàng trong bối cảnh hiện nay, câu hỏi quan trọng không phải là lạm phát đang ở mức bao nhiêu, mà là lạm phát giảm do đâu, Fed có đủ dư địa để thắt chặt hay không trong điều kiện nợ công cao và hệ thống tài chính mong manh.
Vàng không phản ứng đơn giản với việc lạm phát cao hay thấp, mà với cách lạm phát được xử lý thông qua chính sách tiền tệ, trong đó lãi suất thực là biến số then chốt. Khi lạm phát cao nhưng Fed chưa thể hoặc không muốn thắt chặt mạnh, lãi suất thực thường âm và vàng hưởng lợi rõ rệt. Ngược lại, nếu lạm phát cao nhưng bị “đè” bằng một cú thắt chặt kiểu Volcker, lãi suất thực chuyển sang dương mạnh, chi phí cơ hội nắm giữ vàng tăng vọt và giá vàng có thể giảm sâu dù CPI chưa hạ. Trong kịch bản còn lại, khi lạm phát giảm do cầu suy yếu, rủi ro suy thoái hoặc gánh nặng nợ buộc ngân hàng trung ương phải nới lỏng, lãi suất thực sẽ giảm nhanh và vàng lại có dư địa tăng.
Goldenfund cho rằng: Vàng chưa bao giờ là một công cụ phòng vệ lạm phát theo kiểu "mua và quên", đặc biệt qua bài học lịch sử từ cú sốc Volcker. Vàng, một loại tài sản chiến lược đòi hỏi sự thấu hiểu sâu sắc về chu kỳ chính sách tiền tệ và tâm lý thị trường vĩ mô. Hiệu quả của vàng không nằm ở con số lạm phát hiện tại, mà nằm ở khoảng cách giữa tốc độ tăng giá cả và phản ứng của lãi suất.
